Η Ευαγγελίστρια και το Μουσείο

Π ιστεύω, ότι πολλοί ολίγοι από τους σημερινούς Τριπολιτσιώτες και λιγότεροι από τους κατοίκους της γύρω περιοχής, θα ξέρουν ή θα φαντάζονται πώς ήταν η Τριμπολιτσά τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Επίσης, ελάχιστοι θα ‘ναι κι εκείνοι, που θα ξέρουν πού βρισκόταν το φρούριο και οι εφτά πύλες του κι ότι στις αρχές του 1828 αυτό το φρούριο το γκρέμισε εκ θεμελίων και στη συνέχεια χάλασε τις εκκλησίες, ανατίναξε τα τζάμια κι έκαψε ολόκληρη την πόλη, ο Ιμπραήμ.

Μετά από την καταστροφή αυτή και την απελευθέρωση των Ελλήνων, οι Τριπολιτσιώτες έφτιαξαν καινούργια πολεοδομικά σχέδια, το 1828 και το 1836, κι άρχιζαν να χτίζουν τη νέα πόλη τους με τη σημερινή φυσιογνωμία.

Με πολύ μεράκι, με έρωτα, με ευαισθησία προς το ωραίον και ψηλό αίσθημα ευθύνης για τη ζωή και το μέλλον της πόλης τους, άρχισαν την ανοικοδόμησή της, με λαμπρά κτίρια, πολλές πλατείες και φαρδείς για την εποχή εκείνη δρόμους.

Αν κάποιος επιχειρήσει μια προσεκτική περιήγηση της πόλεως, θα διαπιστώσει ότι τα κτίρια που στολίζουν και σήμερα την Τρίπολη, είναι τα κτίρια της εποχής εκείνης. Μεταξύ δε των κτιρίων αυτών συγκαταλέγεται και το κτίριο που στεγάζεται το αρχαιολογικό μουσείο και δεν είναι άλλο, από το πρώην νοσοκομείο της πόλεως «Η Ευαγγελίστρια» για το όποιο θα μιλήσουμε στη συνέχεια.

Προτού αναφερθούμε όμως στην ιστορία του κτιρίου αυτού, χρήσιμο είναι να πούμε λίγα λόγια για τις συνθήκες και τον τρόπο ζωής των κατοίκων της εποχής εκείνης.

Τότε, πριν από εκατόν τριάντα και πλέον χρόνια, η ζωή ήταν σκληρή, δύσκολη και πάμπτωχη. Κρατική αρωγή, κοινωνική μέριμνα, περίθαλψη ασθενών, νοσηλευτήρια κ.λ.π. ήσαν ανύπαρκτα. Η μοναδική βοήθεια προς τους αναξιοπαθούντες προήρχετο από τους φιλεύσπλαχνους πατριώτες και το Δήμο, ο οποίος μέχρι το 1872 έδιδε βοηθήματα στις πτωχές οικογένειες για να παντρέψουν τα κορίτσια τους, για να πάρουν σχολικά βιβλία τα παιδιά τους και για να φτιάξουν ένα γιορταστικό φαγητό της ημέρες των Χριστουγέννων και του Πάσχα.

Τότε ο Δήμος έφτιαξε και το λωβοκομείο για να καταπολεμήσει τη λέπρα που μετέδωσαν στον κόσμο τα Τουρκο-Αιγυπτιακά στρατεύματα του Ιμπραήμ.

Την εποχή εκείνη ήρθε απ’ ένα χωριό της Μάνης κι εγκαταστάθει στην Τρίπολη, η Αναστασία Κ. Δεσμέστιχα, η οποία και ασπάσθηκε τον μοναχικό βίο.

Για τους λόγους που την ανάγκασαν να έρθει στην Τρίπολη, η παράδοση λέγει διάφορα τα οποία δεν χρήζουν αναφοράς.

Αυτή, λοιπόν, η μοναχή του 1869 είδε στον ύπνο της ότι έπρεπε να σκάψει και να βρει την εικόνα της Παναγίας, σ’ ένα οικόπεδο γεμάτο μπάζα κι άχρηστα υλικά. Το καθάρισε, έσκαψε και βρήκε την εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου!

Τον επόμενο χρόνο με ενίσχυση των χριστιανών έχτισε μια μικρή εκκλησία κι έβαλε μέσα την εικόνα που βρήκε. Δίπλα στην εκκλησία σε μια μικρή καλύβα έστησε το σπιτικό της.

Μετά απ’ όλα αυτά, ο κόσμος την τιμούσε ως θεόπνευστον και η μικρή εκκλησία γέμιζε από τάματα. Η Δημοτική όμως αρχή θεωρούσε τη μοναχή ως αγύρτισσα και την εκκλησία ως δημοτική περιουσία. Έτσι, με το πρόσχημα αυτό έπαιρνε όλες τις εισπράξεις και προσπάθησε να διώξει την Αναστασία από την εκκλησία. Η Αναστασία όμως δεν το έβαλε κάτω. Αγωνίσθηκε και τέλος αναγνωρίσθηκε από τη Νομαρχία και αργότερα και από το Υπουργείο Εσωτερικών ως η Κυρία το Ναού.

Μετά την αναγνώρισή της αυτή, η Αναστασία κατάφερε με εράνους να ανακαινίσει και να μεγαλώσει την εκκλησία και να προσθέσει νέα δωμάτια στην καλύβα της. Στη συνέχεια έβαλε στόχο ν’ αγοράσει τ’ απέναντι από την εκκλησία οικόπεδο για να κτίσει Νοσοκομείο.

Για να πραγματοποιήσει το μεγάλο της αυτό στόχο, πηγαίνει στην Αθήνα και ζητάει τη βοήθεια των ανθρώπων του Τεγεατικού Συνδέσμου, Λ. Σβώλου και Γ. Λόγγου, καθώς και του εφέτη Ευθ. Καράκαλλου, ιδιοκτήτη του προκειμένου οικοπέδου (1).

Ο Καράκαλλος συγκινηθείς από την ιδέα του Νοσοκομείου, της πρόσφερε το μισό οικόπεδο του με συμβόλαιο και υπό τον όρον ότι θα χτιστεί το Νοσοκομείο μέσα σε δέκα χρόνια. Ακολούθως της πούλησε και το άλλο μισό, εκτάσεως 1.700 πήχεων αντί του ποσού των δρχ. 3.000 το έτος 1895.

Αμέσως οι άνθρωποι του Τεγεατικού Συνδέσμου, ανέθεσαν στον ονομαστό αρχιτέκτονα, Π. Τσίλερ, την εκπόνηση των αρχιτεκτονικών σχεδίων του κτιρίου. Ας σημειωθεί εδώ ότι ο ίδιος αρχιτέκτων είχε εκπονήσει και τα σχέδια της ανακαινίσεως του Ι.Ν. της Επισκοπής στην Τεγέα το 1888, ιδιοκτησία του Τεγεατικού Συνδέσμου.

Ταυτοχρόνως, χωρίς χρονοτριβή και με συντονισμένες ενέργειες εγκρίνεται η σύσταση του Νοσοκομείου με το Β.Δ. της 5/5/1896 και συντάσσεται ο οργανισμός του. Συγκεντρώνονται από δωρεές πολλών πατριωτών και δάνεια χρήματα κι αρχίζει η οικοδόμηση του κτιρίου με την κατάθεση του θεμελίου λίθου την 1/7/1896.

Στο νοσοκομείο δίδεται το όνομα «Η Ευαγγελίστρια», η Μοναχή Αναστασία Δεμέστιχα ονομάζεται Μεγάλη Ευεργέτης του Νοσοκομείου και ως οικοδέσποινα αυτού της παρέχεται το δικαίωμα να κατοικήσει σ’ αυτό για όλη της τη ζωή.

Το χτίσιμο του νοσοκομείου κράτησε δέκα πέντε και πλέον χρόνια, γιατί αντιμετώπισε πολλές οικονομικές δυσκολίες. Η Αναστασία όμως, μαζί με τους συνεργάτες της, κατάφερε με δωρεές και αμείωτη προσπάθεια να τελειώσει το κτίριο. Ενδεικτικό του υπέρτατου αυτού ζήλου, είναι και το γεγονός, ότι το 1898 που οι Βασιλείς επισκέφτηκαν την Τρίπολη, κατάφερε να θέσει το νοσοκομείο υπό την προστασία της Βασίλισσας Όλγας, η οποία μάλιστα πρόσφερε και συνδρομή εκ δρχ. 1.000 και έδειξε στη συνέχεια ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αποπεράτωση και την έναρξη λειτουργίας του νοσοκομείου η οποία και άρχισε την 21/5/1913 (2).

Το νοσοκομείο αυτό λειτούργησε συνεχώς, ακόμη και μετά την έναρξη λειτουργίας του Παναρκαδικού Νοσοκομείου και εκδόθηκαν σ’ αυτό πολλά και σημαντικά κληροδοτήματα, σ’ όλο το διάστημα της λειτουργίας του.

Το κτίριο αυτό όταν έπαψε να λειτουργεί σαν νοσοκομείο, πέρασε το 1981 στην υπηρεσία αρχαιοτήτων για ν’ αποκτήσει, μετά από αγώνες, και η Τρίπολη το μουσείο της. Το μουσείο αυτό πρέπει να συγκαταλέγεται μεταξύ των πέντε ή έξι καλύτερων μουσείων της χώρας μας, χάρις στις προσπάθειες και τον έρωτα του Αρκάδα Αρχαιολόγου, Υφηγ. του Πανεπιστημίου Αθηνών και Εφόρου Αρχαιοτήτων Λακωνίας και Αρκαδίας Θεοδώρου Γ. Σπυρόπουλου.

Το κτίριο λοιπόν αυτό δεν είναι σήμερα, απλώς το Μουσείο Τριπόλεως, αλλά ένα έργο τέχνης, ένα στολίδι της πόλεως και γι αυτό μαζί με την εκκλησία Ευαγγελίστρια χαρακτηρίστηκαν ιστορικά διατηρητέα μνημεία.

Αξίζει τον κόπο να πάτε ως εκεί. Θ’ απολαύσετε την ωραιότητα του κτιρίου, θα θαυμάσετε τους αρχαιολογικούς θησαυρούς της Αρκαδίας και θα τιμήσετε τη μνήμη των ιδρυτών του νοσοκομείου που τόσες δεκάδες χρόνια ήταν η παρηγοριά και ο καλός Σαμαρείτης των Αρκάδων.

Στον κήπο του μουσείου, αριστερά του διαδρόμου, η Μοναχή Αναστασία Δεμέστιχα, όρθια κι ολόσωμη με το κομποσκοίνι στα χέρια της, σ’ ένα μαρμάρινο ανάγλυφο, ενώ στην είσοδο του μουσείου και πάνω απ’ το θυρωρείο, σε μια εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα θα διαβάσετε:

«Τρίπολη 1895-1910

Νοσοκομείο Ευαγγελίστρια

Ιδρυταί:

Αναστασία Δεμέστιχα-Μοναχή

Βασ. Βασιλακόπουλος

Ευθύμιος Καράκαλλος

Λεωνίδας Γ. Σβώλος

Γεώργιος Σ. Λόγγος

Δημήτριος Α. Μουλάς»